Co to jest Vinyasa?

W ostatnim czasie do powszechnego użycia w języku polskiej jogi weszło słowo vinyasa. Pojęcie to, do niedawna było niemal nieznane nawet entuzjastom jogi, używane coraz częściej, budzi kontrowersję, czasem nieporozumienia, zaciekawia coraz więcej osób. Czym zatem jest vinyasa?

Historia vinyasy

Vinyasa często kojarzona jest z prof. Sri Trimulai Krisnamacharya z Mysoru w Indiach, który uważany jest przez wielu za ojca współczesnej jogi. Wykształcił on największych współczesnych nauczycieli jogi m. in. K.P. Jois, B.K.S. Iyengar czy T.K.V. Desikechar. Ci trzej uczniowie Krishnamacharyi znani są dobrze na zachodzie jako twórcy systemów hatha-jogi, w których zawarli i rozwinęli naukę swego mistrza. We wczesnych latach nauczania Krishnamacharya stosował metodę zwaną Vinyasa Krama, w której pozycje połączone są kolejno w ponumerowane sekwencje. Sekwencji było 4 (dziś 5 lub 6), uczone są one do dziś w niemal niezmienionej formie. Obecnie taki sposób uczenia asan zwany jest Ashtanga Vinyasa yoga i był kontynuowany przez K.P. Joisa z Mysoru. Dziś Ashtanga Vinyasa yoga jest uczona głównie przez następców i uczniów K.P. Joisa, Pierwsza seria Ashtanga Vinyasa jogi, zwana Yoga Chikitsa - terapia jogą, jest genialnie ułożoną strukturą, tak by przebudować organizm i oczyścić go z toksyn i złogów. Z kolei druga seria, zwana Nadi Shodana - oczyszczanie nadi, ma silny wpływ na układ nerwowy. Kolejne serie są praktykowane tylko przez zdecydowanych i regularnie praktykujących studentów.

W późniejszym okresie, Krishnamacharya rozwinął i zmodyfikował swoje nauczanie, wykorzystując zróżnicowane metody i techniki jogi modyfikując je w zależności od indywidualnych wymagań studentów.  Rozwijając system Vinyasa Krama, dołaczał lekkie pranajamy oraz specyficzne pomoce tak by umożliwić efekty terapeutyczne u osób z deficytami zdrowotnymi. Oryginalne sekwencje asan były modyfikowane w zależności od indywidualnych predyspozycji, włączając w to od samego początku delikatne pranajamy. Ten sposób uczenia jogi odnajdziemy w jodze uczonej przez B.K.S. Iyengara z Puny, oraz w Viniyoga uczonej przez T.K.V. Deshikechara z Chennai w Indiach – syna Krishnamacharyi.

Vinyasa jako technika jogi

Obok asany i pranajamy, które najczęściej bywają znane jako techniki hatha-jogi, a szerzej Ashtanga jogi, istnieją inne, nie mniej ważne techniki. Warto tu wspomnieć o bandhach, mudrach, driszti, kriyach i vinyasach. Wszystkie te techniki są ze sobą powiązane i nie jest możliwe by uczyć się tylko wybranych technik pomijając inne.

Vinyasa jest ściśle związana z asaną. O ile asana oznacza „pozycję wygodną i stabilną” to vinyasa ma dwa główne znaczenia: oznacza ruch w połączeniu z oddechem, oraz ułożenie pozycji we właściwej kolejności.

Jeśli osoba ćwicząca jogę pozostaje w pozycji nieruchomo przez kilka czy więcej oddechów to mówimy o asanie, z kolei gdy następuje ruch - przejście między pozycjami, wejście lub wyjście z pozycji - to mówimy o vinyasie. Podobnie jak asany, tak vinyasy są precyzyjnie opisanymi technikami i wymagają takiej samej uwagi i praktyki.

Celem ćwiczenia asan jest osiągniecie łatwości, wygody i trwałości w pozycji, co jest oznaką zdrowia i równowagi, zarówno w ciele fizycznym, jak i na bardziej subtelnych poziomach, jak: energia fizyczna i psychiczna, emocje, umysł, intelekt oraz jażń.

Nie wszystkie pozycje jakie może przybrać ciało mogą stać się pozycjami jogi. Prawdę mówiąc niewiele pozycji nadaje się do tego by być uznanym za asany. Asany to szczególne pozycje, które są opisane w tekstach jogi zarówno współczesnych jak i dawniejszych. Istnieje około trzydziestu pozycji, które w niemal niezmienionej postaci występują we wszystkich szerzej lub mniej znanych metodach hatha-jogi.

W niektórych asanach zaleca się by pozostawać nieruchomo i swobodnie przez czas trwania kilku oddechów, tych pozycji jest większość. W niewielu pozycjach zaleca się by pozostawać przez dłuższy czas, kilka czy nawet kilkadziesiąt minut, niekiedy też kilka godzin, te asany uważane są za najbardziej wartościowe, przynoszą najmocniejsze efekty. Doświadczeni adepci jogi za najwygodniejsze pozycje jogi uważają ‘stanie na głowie’, w której zaleca się stać od kilku minut, aż do trzech godzin, oraz ‘pozycje lotosu’. Lotos jest pozycją która uważana jest za najlepszą do medytacji, ponieważ pozwala bez wysiłku utrzymać kręgosłup w linii pionowej przez dowolnie długi czas. Istnieją dobrze udokumentowane przekazy o osobach które pozostawały w pozycji lotosu całe dnie, tygodnie, nawet miesiące.

Jednak wiele osób znając asany jedynie ze zdjęć czy z krótkiej praktyki, gdy z początku próbowały wykonać nawet proste pozycje, odkrywają często, że te nie są łatwe i przyjemne, ani tym bardziej wygodnie i nieruchome. Pierwsze próby ułożenia się w pozycji raczej powodują chęć wyjścia, a ani ciało ani umysł nie chcą się uspokoić, lecz proszą o koniec.

Dlaczego dla jednych praktykujących te same pozycje są łatwe i wygodne, co powoduje, że chętnie i regularnie je praktykują, dzięki czemu mają wyraźne efekty i szybko się uczą, a ich entuzjazm wzrasta. Tym czasem dla kogoś, te same pozycje, niekiedy po miesiącach i latach prób, bywają bolesne i powodują zniechęcenie i rozdrażnienie, a także kontuzje. Jedną z najczęstszych przyczyn mizerności efektów praktyki, zniechęcenia i kontuzji jest nieprawidłowa vinyasa.

Należy pamiętać, że vinyasą jest niezbywalnym elementem asany. Od jakości wykonania vinyas zależy jakość wykonania asan i vice versa. Prawidłowa pozycja jogi składa się z trzech głównych elementów: wejścia (vinyasa), przebywania w pozycji nieruchomym (asana), wyjścia z pozycji (vinyasa). Na każdą asanę przypada od kilku do kilkunastu ruchów (vinyas). Każdy z tych ruchów jest precyzyjnie opisaną pozycją połączoną z wdechem lub wydechem.

Sposób wykonania vinyas

W trakcie sekwencji jogi nie wykonuje się ruchów i pozycji przypadkowych, takich które rozpraszają energie i uwagę w trakcie ćwiczenia, ponieważ zaburza to procesy energetyczne i oczyszczania ciała, osłabia koncentracje, w efekcie prowadzi do niepotrzebnego zmęczenia i zmniejszonej wrażliwości ciała.

W momencie gdy ćwiczy się w sposób warsztatowy, gdy nauczyciel wprowadza szereg nowych elementów, siłą rzeczy uwaga będzie nie w pełni skupiona, a ćwiczący będzie się koncentrował raczej na wskazaniach nauczyciela. Jest to prawidłowy sposób praktyki dla osób początkujących, ponieważ objaśnienia nauczyciela pozwalają odpowiednio pokierować uwagę ucznia. Ponadto ćwiczący robiąc przerwy może odpocząć między pozycjami, jeśli właściwe pozycje jogi jeszcze nie zostały opanowane i praktykowania ich sprawia trudności w oddychaniu. Jednak należy pamiętać, że ćwicząc w sposób warsztatowy, często przerywając sekwencję i odrywając uwagę od właściwych elementów praktyki, można w ten sposób wykonywać jedynie podstawowe asany i sekwencje. Po to by ćwiczyć w sposób pełny i osiągać rzeczywiste efekty jogi należy unikać niepotrzebnych ruchów, rozproszeń uwagi i nierówności oddechu, to oznacza, że należy doskonalić vinyasy.

Słowem Vinyasa określa się także te style jogi które kładą nacisk na dynamiczne i energetyzujące 'płynięcie' poprzez pozycje, silnie rozgrzewające organizm powodując jego rozluźnienie i oczyszczenie, dzięki czemu zwiększa się siła i elastyczność w pozycjach. Połączenie ruchu z oddechem (vinyasa) stopniowo rozwija pełną gracji i elegancji płynność wykonania sekwencji asan.

Niemniej nawet w stylach mniej dynamicznych, prawidłowa praktyka asan charakteryzuje się tym, że przejścia miedzy pozycjami są płynne i swobodne, nie ma ruchów i oddechów gwałtownych, ani też nie pojawia się ociąganie i zniechęcenie. Niestety vinyasy nie można zobaczyć w książkach, a jedynie obserwując doświadczonych ćwiczących. Dlatego uczenie się tylko na podstawie książek, ćwiczenie jogi wyłącznie w sposób warsztatowy lub wykonywanie pozycji przypadkowo bez zachowania prawidłowej kolejności mija się z celem i w najlepszym razie przynosi mizerne efekty.

Podstawową zasadą vinyasy jest skoordynowanie oddechu z ruchem przepon i klatki piersiowej. Wdech robimy wraz z ruchem wydłużania brzucha i rozciągania przodu klatki piersiowej, wydech wykonujemy gdy następuje ruch skracania brzucha i przodu klatki piersiowej. Tego oddechu nauczymy się w powitaniach słońca i księżyca i gdy nie sprawiają nam one trudności, oddychamy swobodnie wykonując kolejne pozycje i ucząc się następnych. W samych asanach można pozostawać dowolna ilość oddechów pod oczywistym warunkiem, że oddech jest swobodny, zatem, że pozycja jest wygodna. Można pozostawać na kilka oddechów w pozycjach vinyasy po to by uspokoić oddech, pogłębić jakiś ruch, przeciągnąć się, uaktywnić któryś z mięśni, albo dlatego, że ciało jeszcze nie pozwala dokończyć pozycji. Wtedy gdy pozycja sprawia trudność można wykonywać modyfikacje pozycji, które przygotowują do pełnej pozycji. Niekiedy używa się również odpowiednich pomocy które pozwalają zbliżyć się do pozycji. Jednak należy pamiętać, ze żadna pozycja nawet najbardziej efektowna, nie jest asaną, dopóki nie jest wygodna i stabilna, a oddech nie jest swobodny, dzięki czemu ciało i umysł relaksują się.

Dwa rozumienia vinyasy

Wspomnieliśmy o tym, że obok znaczenia vinyasy jako ruchu wejścia i wyjścia z asany połączonego z oddechem, funkcjonuje też znaczenie vinyasy jako sekwencji asan. Takie rozumienie pojęcia vinyasy jest bardziej powszechne. Miejsce vinyasy - rozumianej jako sekwencji asan - w praktyce jogi można przedstawić za pomocą metafory języka. Język mówiony to nie tylko słowa ale też zasady ich prawidłowego użycia, w tym gramatyka i logika. Podobnie język naszego ciała (fizycznego czy subtelnego) jakim jest hatha-joga składa się nie tylko z asan, ale też z zasad prawidłowego ich użycia, czyli vinyas. Tak jak zrozumiała wypowiedź wymaga nie tylko użycia słów, a potrzebuje logiki, gramatyki, tak praktyka jogi nie składa się z przypadkowo wykonanych asan, a wymaga vinyasy, czyli logicznie ułożonych sekwencji pozycji, tak że każda kolejna pozycja nawiązuje do poprzedniej, wynika z niej, rozwija, uzupełnia lub równoważy poprzednia pozycję. W tym sensie vinyasa jest gramatyką i logiką jogi. 

Tekst: Przemek Nadolny

Foto: Ola Jurkiewicz, Karolina Izert

"Dynamiczne ruchy aktywizują nieużywane stawy i mięśnie. Sztywne ciało dzięki temu staje 
się miękkie, elastyczne i jest przygotowane do wykonania asan których wcześniej nie mogło 
wykonać bez trudu. Dynamiczny i szybki ruch ma także pozytywny wpływ na umysł. Buduje 
odwagę i pewność siebie i dosłownie dokonuje 'prania mózgu' które oczyszcza umysł 
czyniąc go świeżym i otwartym. "
Geeta S. Iyengar

Literatura polecana:

Vinyasa Krama, Matthew Sweeney; Yogatemple 2008

Astanga yoga as it is; Matthew Sweeney; Yogatemple 2005

Joga Mala; K.P. Jois; Virya

Światło jogi; B.K.S. Iyengar; Virya

Podstawowe wskazówki dla nauczycieli jogi; B.K.S. Iyengar, Geeta S. Iyengar; Miniatura 2008

Joga w praktyce; Geeta S. Iyengar; Kraków 2010

The Heart of Yoga; T.K.V. Desikachar; Inner Traditions; India 1995

The Yoga of The Yogi, Kausthub Desikachar; KYM; India 2005

http://www.absolutelyashtanga.com/contactus.html
http://kpjayi.org/method.html