Joga - pochodzenie i historia

Jeden z sześciu systemów ortodoksyjnych filozofii indyjskiej – joga – jest jednocześnie nauką i sztuką, której esencja zasadza się w najwyższej emancypacji ludzkiego żywota – zjednoczeniu jego indywidualnej duszy z Absolutem, z Boskością. Wyrazicielem tej koncepcji jest samo słowo „joga” wywodzące się z sanskryckiego rdzenia yuj, co znaczy „łączyć, jednoczyć”. Pierwsze znane wzmianki na temat praktyki jogi pochodzą z czasów antycznych. Tysiące lat przed Chrystusem dolinę rzeki Indus zamieszkiwała wysoce rozwinięta cywilizacja, która stworzyła m.in. pierwsze, przetrwałe do dziś płaskorzeźby przedstawiające postaci medytujące w siedzących pozycjach jogi (w starożytnym mieście Mohenjo-Daro [Wzgórek Umarłych] w północnych Indiach oraz Harapa w dzisiejszym Pakistanie). Pierwsza pisemna wzmianka na temat jogi pochodzi natomiast z pisanych między 3000 a 1200 r. p.n.e. sanskryckich tekstów literatury wedyjskiej. W jednym z fragmentów Upaniszad napisano:

„Kiedy zmysły zostaną uciszone, umysł uspokojony, a intelekt nie chwieje się, wówczas – jak mówią mędrcy – osiąga się stan najwyższy. Stała kontrola zmysłów i umysłu jest jogą. Człowiek, który to osiągnął, wolny jest od iluzji”^[1].

Prawdopodobnie między V a II w. p.n.e. żył i tworzył legendarny uczony, poeta, lekarz i jogin Patańdżali, który skomponował klasyczny traktat Jogasutry, zawierający w 196 zwięzłych aforyzmach kompletną wykładnię nauki jogi. Tekst ten doczekał się do dnia dzisiejszego setek wydań i licznych komentarzy ze strony najwybitniejszych uczonych i joginów i stanowi podstawową wykładnię Jogi Ośmiostopniowej, zwanej również Jogą Królewską (Radża Joga). W słynnej drugiej sutrze pierwszego rozdziału Jogasutr (I,2) Patańdżali pisze:

„Yoggah Cittavrtti nirodhah”, co znaczy:

„Joga jest zaprzestaniem poruszeń świadomości”.

Stan ten osiąga się dzięki oczyszczeniu (stan śatwa) świadomości (ćitta) z zaburzeń i obciążeń powodujących jej poruszenia, co – jeśli zostanie utrzymane w dłuższym okresie czasu – prowadzi do osiągnięcia trwałego wyciszenia i całkowitego spokoju^[2]. Wtedy możliwe jest poznanie wyższej Jaźni.

Innym wybitnym, sanskryckim tekstem mówiącym o jodze jest napisany w kilkaset lat po Jogasutrach Patańdżalego poemat Bhagawadgita, stanowiący jedną z części obszernego indyjskiego tekstu Mahabharata. Opisuje on między innymi pozostałe ścieżki jogi (Karma Jogę – Jogę Czynu, Bhakti Jogę – Jogę Wiary oraz Dżniana Jogę – Jogę Wiedzy).

Istotnymi ścieżkami jogi są również:

Mantra Joga – ścieżka samorealizacji poprzez medytację i inkantację werbalną dźwięków i słów będących środkami transcendentalnego wsparcia i przewodnictwa, praktykowana zazwyczaj jako część Radża Jogi;

Kundalini Joga – ścieżka budzenia i stopniowego wznoszenia w górę uśpionej energii indywidualnej świadomości poprzez kolejne centra świadomości, związana blisko z teorią i praktyką Hatha Jogi;

Tantra Joga – ścieżka, w której systematycznie odkrywany jest związek pomiędzy indywidualną świadomością a wszechświatem, zaś wiedza ta stosowana jest do samorealizacji^[3].

Pierwsze opisy pozycji oraz ćwiczeń oddechowych, stanowiących rdzeń dyscypliny Hatha Jogi, zostały spisane ok. 1000 r. n.e. Teksty te kładą nacisk nie tylko na moc ćwiczeń jogi w zapewnianiu zdrowia i przedłużaniu życia, lecz przede wszystkim na znaczenie medytacji oraz dyscypliny moralnej w rozwoju indywidualnym sięgającym najgłębszych pokładów duchowych ludzkiej egzystencji.

Na Zachód joga trafiła za sprawą brytyjskiej kolonizacji Indii. Badania sanskrytu, do których zachęcał brytyjski gubernator, zaowocowały przetłumaczeniem licznych tekstów sanskryckich na angielski, w tym również Bhagawadgity oraz Jogasutr. Wizyta Swamiego Vivekanandy na Światowych Targach w Chicago w roku 1893 oraz jego pobyt i nauczanie w Detroit, Chicago i innych miastach, otworzyły drzwi kontynentu amerykańskiego dla kolejnych nauczycieli i mistrzów jogi^[4].

WIELCY MISTRZOWIE WSPÓŁCZESNEJ JOGI

^{[1] Upaniszada Katha (Kath. Up. 3, 10-11) w: Iyengar B.K.S., 1995, Światło Jogi, tłum. Bubicz S., Warszawa, Wydawnictwo Virya.}

^{[2] Niedaszkowski B. V., 2007, Joga i Ajurweda: Przewodnik dla Współczesnego Człowieka, Warszawa, Pracownia Dobrego Zdrowia.}

^{[3] Andersen S., Sovik R., 2000, Yoga: Mastering the Basics, Honesdale, Pensylwania, Himalayan Institute Press.}

^{[4] Picozzi M., 2003, Yoga: the Perfect Companion, Nowy Jork, Black Dog & Leventhal Publishers}

^{[5] Iyengar G., b.d., Joga: Doskonała dla kobiet, tłum. Bubicz S., Warszawa, Wydawnictwo Virya.}

^{[6] Yogananda P., 2005, Autobiografia Jogina, Warszawa, Ravi.}

^{[7] Devi I., 1959, Yoga for Americans, New Jersey, Prentice Hall.}

^{[8] Folan L., 1981, Lilias, Yoga and Your Life, Nowy Jork, Collier Books.}

^{[9] Satchitananda S., 1970, Integral Hatha Yoga, Buckingham, Virginia, Integral Yoga International.}

^{[10] Devananda S. V., 1995, The Complete Illustrated Book of Yoga, Nowy Jork, Three Rivers Press.}

^{[11] Maheshwarananda S., 2000, Yoga In Daily Life: The System, Wiedeń, Libera Verlag/European University Press.}